Historia
Czy nazwa Brama Pravčicka pochodzi od nazwy Pravčice?
Karel Stein 

Podobieństwo obu nazw skłania nas do poszukiwania związku pomiędzy nazwą tego skalnego mostu w regionie „Děčínská vrchovina" a nazwą wsi leżącej pod miejscowością Kroměříž (Morawy). Również w onomastyce (nauce o nazwach własnych i geograficznych) obowiązuje znane ludowe powiedzenie, że dwie rzeczy wyglądające z pozoru identycznie, mogą mieć zupełnie inną istotę. Właśnie tak ma się sprawa z nazwami w tytule. Nazwę wsi na Morawach literatura fachowa tłumaczy jako "wieś ludzi Pravkowych lub Pravcowych". Skąd więc taka nazwa bramy z piaskowca oddalonej przecież od wsi Pravčice prawie o 300 km?

W przeszłości o nazwie „Pravčická brána" głoszono pewne hipotezy wywodzące się z romantycznych wyobrażeń, w których lubowała się literatura turystyczna oraz patriotyczna; w tym miejscu należy wspomnieć, że tendencja ta panuje również w dzisiejszych czasach. Już na początku XIX wieku panowała moda na zwiedzanie i podziwianie piękna krajobrazu "Szwajcarii Saksońsko-Czeskiej"; wtedy to pod bramą stał jeszcze wyszynk zbudowany w 1826 roku oraz chata obita korą. Przypowieść o pustelniku o nazwisku Prebisch, który osiedlił się w tym miejscu i nadał bramie swoje imię sugeruje wpływ ówczesnego romantycznego pojmowania świata. Równie niewiarygodny i będący wytworem ludowej etymologii pojawia się pogląd, że ów nawis skalny otrzymał nazwę od słowiańskiego słowa BRÁNA (BRAMA). W bardziej zręczny sposób sformułował to F. Němeček, który niemiecką nazwę PREBISCHTOR wywodzi od słowa PŘEVIS (WYSTĘP SKALNY). Poglądy te z uporem były i są przekazywane w literaturze turystycznej. Np. broszura o miejscowości Hřensko, pochodząca z 1980 roku, cytuje nawet oba poglądy: "Nazwa Pravčická brána jest z pewnością pochodzenia słowiańskiego. Niemcy nazywali ją Prebischtor od imienia legendarnego pustelnika o imieniu Prebisch".

Zostawmy Romantyków i zajrzyjmy do źródeł piśmienniczych. Interpretując należy pamiętać, że wnioski należy wyciągać na końcu, dopiero po dokładnej analizie najróżniejszych źródeł i po ocenie ich wartości. Bramę zauważyli już pierwsi osadnicy na tym terenie, którzy ze względu na jej wyjątkowość i niezwykłe rozmiary (rozpiętość u podnóża 26,5m, wysokość 16m) nie mieli potrzeby odróżniać jej przydawką deantroponimiczną i nazywali ją po prostu "Wielka Brama". Pierwszą wzmiankę pisemną znajdujemy w źródłach z ok. 1410 roku, kiedy o tutejszą puszczę walczyły dwa silne rody - Berkowie z Dubé, mający swoją siedzibą na zamku Wildenstein i wywodzący się z terenów położonych bardziej na północ ród Wartenbergów. Za znak granicy (podobnie jak w następnym dokumencie z 1451 roku) uważano podówczas właśnie Wielką Bramę (Grosses Tor), przez którą to granica przechodziła do ujścia rzeki Kamienice do Łaby. Po zakończeniu sporu granicznego w 1492 roku granica posiadłości została przesunięta bardziej na północ (tj. do miejsc, w których dzisiaj znajduje się granica państwa) i dzięki temu Brama Pravčicka leży dzisiaj na terenie Czech. Dzisiaj trudno dokładnie stwierdzić, jak długo używano tylko ogólnej nazwy. Dokładną listę miejscowych nazw zawiera urbarium pochodzące z 1722 roku przytaczające tylko DAS THOR a następnie toponimy PREBISCHGRUND i PREBISCHGRUNDWAND.

Z upływem czasu zaistniała potrzeba nadania bramie konkretnej nazwy. Płynęła ona z prostego faktu pojawienia się fali poszukujących pracy przybyszów(do tej pory do pracy w lesie zatrudniano tylko miejscową ludność). Tak więc w literaturze turystycznej w krótkim czasie pojawiła się nazwa bramy PREBISCHTOR. Rycina pochodząca z 1804 roku została podpisana DAS THOR AM PREBISCHGRUNDE, natomiast tekst przewodnika, w którym przedstawiono rycinę mówi już o bramie PREBISCHTOR. Nazwę tę przejęto od nazwy najbliżej położonych formacji terenu PREBISCHGRUND, PREBISCHKEGEL, PREBISCHHORN, przedstawianych np. już w opisach granic z roku 1583,1618,1634 i 1647 oraz w umowach o podziale włości Benešov. W księgach ziemskich do roku 1653 przytaczana jest nazwa doliny BRIEBSGRUND. Określenia te pochodzą prawdopodobnie od nazwiska PRIEBISCH, bardzo kiedyś tutaj popularnego.

Wraz z rozwojem turystyki stopniowo przybywa również gości z terenów położonych w głębi Czech. Znany cel turystyczny, jakim jest brama, jako jeden z pierwszych w tutejszej okolicy otrzymał czeską nazwę. Niemiecka forma słowa została odniesiona do podobnego słowa czeskiego. Odbywało się to niejednorodnie, czego dowodem jest poniższy przegląd. Ostatecznie w latach 30 ustaliła się nazwa PRAVČICKÁ BRÁNA, która po dziś dzień obowiązuje jako oficjalna. Istnieje również ludowa nazwa bramy - PRAVČÁRNA.

Przegląd rozwoju nazwy
Pravčická brána zaczerpnięty ze źródeł piśmienniczych:

Grosses Tor, Tor 1410 - 1804
Prebischtor 1804 – do dnia dzisiejszego
Brána Přebišova 1882
Přebičská brána lub Prebištor 1888
Přebišská brána 1903
Velká brána Převýšovská 1904
Převyšovská brána 1908, 1923, 1924, 1934, 1936